به گزارش درمانگرآنلاین، آمنه فرخی: اغلب درمانهای گیاهی تأییدنشده که در شبکههای اجتماعی مختلف در جهان تبلیغ میشوند، موجب تجربه خطرات فزاینده در حوزه سلامت میشوند و اغلب سببساز تأخیر در امر درمان میشوند و سلامت بیماران را به خطر میاندازند. آمار ارائه شده در تحقیق پیش رو بر اساس دادههای منتشر شده در نشریههای علمی نیجریه با تمرکز بر اقبال زیاد گیاهان دارویی و فرصتجویی داروخانههای الگوریتمی آنلاین (فاقد مجوز) گردآوری شده است.
روایت اول؛ ماجرای مکمل گیاهی ناباروی
ماجرای واقعی زنی که برای درمان ناباروری دست به دامن یک مکمل باروری اینترنتی شد
«اوکه بولا» زن میانسالی است که فکر میکرد یک مکمل باروری که در اینترنت پیدا کرده، میتواند به بچهدار شدنش کمک کند. اما در عوض، ظرف چند روز از مصرف آن، دچار اختلال تنفس و مشکلاتی در عملکرد ریههایش شد.
او تجربهٔ خود را در زمینه تجارت رو به گسترش آنلاین محصولات گیاهی تأییدنشدهای که در شبکههای اجتماعی تبلیغ میشوند، از طریق رسانهها با مردم درمیان گذاشت.
بولا که در اوایل دههٔ ۴۰ زندگی است و هرگز بچهدار نشده، گفت که این مکمل را اوایل امسال خریده و دوز توصیهشده را افزایش داده بود، به این امید که با شنیدن آن از دوستان و خانواده، نتایج سریعتری بگیرد.
او به الجزیره گفت: «نشانههای آسم را تشخیص دادم؛ صدای خسخس در شب برایم آشنا بود. وقتی در اینترنت جستجو کردم، متوجه شدم ممکن است ناشی از مصرف داروی گیاهی باشد»
بولا گفت پس از قطع مصرف محصول، علائم کاهش یافت. او بدون مشورت با پزشک، تصور کرد واکنش ایجادشده به دوز نادرست دارو مربوط بوده و مصرف را طبق دستور از سر گرفت.
این محصول، «جینجا هرپال میکسچر »(Jinja Herbal Mixture) نام دارد، و به دلیل خواص آنتیاکسیدانی، ضدالتهابی و ضد میکروبی خود در بازار آنلاین بازاریابی میشود.
به گزارش درمانگرآنلاین، یک مطالعهٔ نیجریهای در سال ۲۰۲۵ با عنوان «ارزیابی سمشناسی جینجا: یک مخلوط گیاهی محلی» نشان داد که این محصول در دوزهای آزمایششده برای استفادهٔ کوتاهمدت ظاهراً بیخطر است و تا حدی از مصرف سنتی آن پشتیبانی میکند. اما محققان تغییرات بیوشیمیایی در دوزهای بالاتر را نیز ثبت کردند، از جمله تغییر سطح کراتینین و سدیم در برخی آزمایشها ثبت شد که نشانههایی از فشار احتمالی این گیاه بر کلیه و کبد است.
بنابراین، این مطالعه خواستار تحقیقات بیشتر دربارهٔ اثرات بلندمدت و تداخل این محصول با داروهای رایج شد.
روایت دوم؛ دردسرهای قطره چشمی گیاهی
کاربر دیگری با نام «تِمی آهوندیوورا» ۴۷ ساله از نیجریه، فارغالتحصیل کارشناسی ارشد از دانشگاه ایبادان، گفت که یک قطرهچشم گیاهی که از طریق فیسبوک خریده بود مشکلات بیناییاش را تشدید کرد. این برای اولین بار بود که او چنین درمانی را امتحان میکرد. این محصول که توسط یکی از تاثیرگذارترین شبکههای اجتماعی بازاریابی میشد، ادعا داشت که چندین بیماری چشمی را درمان میکند.
تمی به الجزیره گفت: «در ابتدای مصرف احساس خارش کردم، اما فکر کردم بخشی از روند درمان است. وقتی ادامه پیدا کرد، مصرف را قطع کردم و به عینک تجویزیام برگشتم.»
متخصصان میگویند
آیا واقعا درمان با چند کلیک ساده امکان پذیر است؟
به گفتهٔ اکیناد آکینلولو، داروساز، و دکتر اگمبا چینونسو فیدلیس، داستانهایی از این دست به طور فزایندهای رایج میشوند.
از نگاه برخی از مردم درمان و تسکین دردها، روی صفحهٔ گوشی هوشمند، فقط با یک کلیک میسر است: معجونهای باروری، قطرههای چشمی که نوید بازگرداندن بینایی میدهند، شربتهایی که ادعا میکنند بیماری را «دفع» میکنند. تبلیغات حرفهای، متقاعدکننده که مداوم مخاطب را بمباران میکنند و در فیدهای تیکتاک، فیسبوک، اینستاگرام و ایکس تنیده شدهاند.
در سراسر نیجریه، پزشکان و داروسازان میگویند موج خوددرمانی ناشی از شبکههای اجتماعی، به ویژه با محصولات گیاهی تأییدنشده، باعث وخامت وضعیت سلامت، تأخیر در درمان و افزایش فشار بر سیستم درمانیِ شده است. هزینههای بالای درمان، کمبود تجهیزات پزشکی و مهاجرت کارکنان بهداشت و درمان به خارج از کشور، سیستمی را که به حدود ۲۳۰ میلیون نفر خدمات میدهد، بیش از پیش تضعیف کرده است.
اقبال پلتفرمهای دیجیتال و ظهور داروخانههای الگوریتمی
جمعیت جوان نیجریه به طور فزایندهای از پلتفرمهای دیجیتال برای اطلاعات و مشاورهٔ سلامت استفاده میکند. دکتر آیزاک کولاولو و دکتر فیدلیس آن را «داروخانهٔ الگوریتمی» مینامند؛ بازاری آنلاین و بدون نظارت که در آن تأثیرگذاران و فروشندگان ناشناس محصولات درمانی را با پشتوانهٔ علمی اندک یا بدون هیچ پشتوانهٔ علمی مستقیماً به مصرفکنندگان عرضه میکنند.
خطر بازار آنلاین
سورجن هلثکر، یک پلتفرم فناوری سلامت که خدمات مراقبت در منزل ارائه میدهد، در گزارشی، خوددرمانی رو به رشد در نیجریه را به دسترسی آسان به اطلاعات سلامت آنلاین مرتبط میداند. در گزارشی که توسط این پلتفرم منتشر شده آمده است: بسیاری از مردم که نگران هزینههای بالای درمان و البته بیاعتمادی به نظام سلامت رسمی هستند، اکنون برای مشاوره به شبکههای اجتماعی روی میآورند که گاهی عواقب زیانباری برای آنها به همراه دارد.
به گزارش درمانگرآنلاین، این گزارش این روند را با افزایش مقاومت دارویی، بستریهای دیرهنگام بیمارستانی و افزایش مواجهه با محصولات ناایمن یا تقلبی مرتبط میداند. همزمان، بازار داروهای گیاهی نیجریه همچنان در حال رشد است، اما نظارت ضعیف در فضای آنلاین به محصولات تأیید نشده اجازه داده این محصولات به طور گستردهای منتشر شوند.
یک مطالعه در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد بسیاری از نیجریهایها به طب سنتی که از طریق پلتفرمهای دیجیتال ارائه میشود، تمایل دارند و این تمایل اغلب تحت تأثیر محتوای تأثیرگذار شبکههای اجتماعی شکل گرفته است. این مطالعه نشان داد ۶۸ درصد از بیماران مورد بررسی مایل بودند به صورت آنلاین با پزشکان سنتی مشورت کنند، در حالی که ۴۲ درصد از پزشکان سنتی از وجود چنین پلتفرمهایی اطلاع داشتند، اما فقط ۱۹ درصد از آنها از این امکان آنلاین استفاده میکردند. حدود ۶۰ درصد نیز گفتند که آمادهاند از این پلتفرمها استفاده کنند.
سهم پلتفرمها چقدر است؟
فیدلیس میگوید: «خود پلتفرمها این روند را تشدید میکنند. الگوریتمهایشان محتوای جذاب را پاداش میدهند و آن را به مخاطبان گستردهتری میرسانند»
حتی کاربرانی که سعی میکنند از چنین محتوایی دوری کنند، اغلب بارها با آن مواجه میشوند؛ محتوایی که با داستانسرایی احساسی، موسیقی و پیامهای مبتنی بر فوریت شکل گرفته است.
عواقب سلامتی
در این بستر کنترل نشده، درمانهای گیاهی که مدتها بخشی از چشمانداز پزشکی و فرهنگی نیجریه بودهاند، به طور فزایندهای به عنوان جادوی تسکین بخش و یا معجزهدرمان ارائه میشوند و اغلب عواقب جبران ناپذیری برای بیمار به همراه دارند.
پزشکان میگویند در این شرایط بیشتر بیماران تنها زمانی به بیمارستان مراجعه میکنند که وضعیتشان به طور قابل توجهی وخیمتر شده، اغلب پس از مصرف طولانی مدت از داروهای غیراستاندارد و درمانهای تأییدنشده.
عوارضی که باعث دردسر میشوند؟
دکتر یمی راجی، متخصص نفرولوژی در بیمارستان کالج دانشگاهی ایبادان، گفت: داروهای گیاهی تائید نشده همچنان در بروز برخی از بیماریهای کلیوی در نیجریه نقش دارند.
به گفته وی، در حالی که برخی درمانهای گیاهی ممکن است فوایدی داشته باشند، بسیاری از آنها حاوی ترکیباتی هستند که در دوزهای بالا یا با مصرف طولانی مدت آن هم بدون نظارت و تجویز پزشک، میتوانند مضر شوند.
او گفت: «وقتی داروی گیاهی مصرف میکنید، باید درباره شیوه مصرف، مقدار و روش استفاده از آن توصیه های پزشک داشته باشید و عوارض احتمالی آن را بشناسید» وی اشاره کرد که ۵ تا ۷ درصد از بیمارانش افرادی هستند که اغلب خودسرانه عمل می کنند. او به الجزیره گفت: «بیماران اغلب دیر مراجعه میکنند، زمانی که درمان سختتر و پرهزینهتر است»
او گفت: «توصیه میکنم مردم از داروهایی که توسط نافداک (NAFDAC) تأیید نشدهاند دوری کنید. اگر بیمار هستید، به بیمارستان بروید. به پزشک مراجعه کنید. و درمان سرخود نکنید و یا از نسخههای اینترنتی یا داروهای بدون مجوز استفاده نکنید.
آکینلولو، داروسازی در ایبادان، شهری بزرگ در جنوب غربی نیجریه، گفت بسیاری از فروشندگان آنلاین برای جلب اعتماد به بازاریابی تهاجمی متکی هستند. او خاطرنشان کرد در حالی که بیماریهایی مانند دیابت و فشارخون قابل کنترل هستند و نیاز به مدیریت سبک زندگی دارند، ادعاهای آنلاین اغلب نوید درمان قطعی میدهند.
او افزود که فشار اقتصادی نیز مردم را به سمت جایگزینهای ارزانتر یا «معجزهآسا» سوق میدهد.
منبع:www.aljazeera.com
